5 สิ่งที่ควรทำ และ 5 สิ่งที่ไม่ควรทำในการวางแผนภาษีมรดก

การวางแผนส่งต่อความมั่งคั่ง (Wealth Transfer) ถือเป็นขั้นตอนสำคัญในวงจรชีวิต โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่กำลังก้าวเข้าสู่ช่วงบั้นปลายชีวิตหรือผู้ที่เริ่มมีอายุมากขึ้น การวางแผนการเงินในทุกขั้นตอนของชีวิตจำเป็นต้องรวมถึงการเตรียมตัวสำหรับการจากไปอย่างมีคุณภาพ

ในบริบทของประเทศไทย การส่งต่อมรดกกลายเป็นประเด็นสำคัญมากขึ้น เนื่องจากการเพิ่มขึ้นของกลุ่มคนที่มีความมั่งคั่งสูง โดยคาดการณ์ว่าจำนวนเศรษฐีไทยจะพุ่งเป็นอันดับ 9 ของโลกภายในปี 2028

อย่างไรก็ตาม ภาษีมรดกของไทยถือว่ามีอัตราค่อนข้างต่ำ 5% หรือ 10% เมื่อเทียบกับต่างประเทศ เช่น เกาหลีใต้ 55% หรือญี่ปุ่น 50% แต่กระนั้น การบริหารจัดการความมั่งคั่งให้ลงสู่ "Soft Landing" หรือการลงจอดอย่างนุ่มนวล ก็ยังคงต้องอาศัยการวางแผนทางกฎหมายและภาษีอย่างรอบคอบ

และเรื่องต่อไปนี้คือเรื่องควรรู้เกี่ยวกับการวางแผนมรดก โดยศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์ ประธานกรรมการตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

5 สิ่งที่ควรทำ

✅ 1. ดำเนินการจัดทำแผนการจากไปทันที

ควรหลีกเลี่ยงความคิดที่ว่า "เดี๋ยวค่อยทำ" และเปลี่ยนเป็นการ "ทำทันที" โดยเร็วที่สุด แม้แต่ผู้ที่มีอายุไม่มากนักหรือเริ่มมีรายได้ก็ควรเริ่มทำ การจากไปอย่างมีคุณภาพควรมีการวางแผนไว้ล่วงหน้า

✅ 2. ทยอยโอนทรัพย์สิน

ควรใช้ประโยชน์จากกฎหมายภาษีการให้ โดย “ทยอยโอนทรัพย์สิน” หากให้บุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย (รวมถึงบุตรที่ไม่จดทะเบียนแต่บิดารับรองแล้ว) ได้คนละไม่เกิน 20 ล้านบาทต่อปี เพื่อหลีกเลี่ยงภาษีการให้สำหรับผู้รับ หรือลดภาระภาษีการให้ 5% สำหรับผู้ให้ในส่วนที่เกิน

✅ 3. จัดทำพินัยกรรมโดยปรึกษานักกฎหมาย

ควรทำพินัยกรรม แต่ “ไม่ควรให้ลูกค้าเขียนเอง” และนักวางแผนการเงินก็ไม่ควรเขียนให้ลูกค้า ควรปรึกษาทนายความหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายเพื่อสร้างพินัยกรรมที่มีเทคนิคการแบ่งทรัพย์สินที่เหมาะสม

✅ 4. แปลงทรัพย์สินที่มีมูลค่าสูง

สำหรับทรัพย์สินที่มีมูลค่าสูง ควรพิจารณาใช้เครื่องมือที่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น การจัดตั้ง Family Holding Company (ทั้ง onshore และ offshore) เพื่อถือหุ้น และอาจรวมถึงการใช้ Trust (ทรัสต์) เพื่อการวางแผนส่งต่อความมั่งคั่งข้ามรุ่น

✅ 5. จัดทำบัญชีทรัพย์สิน “Living Note”

นอกจากการทำพินัยกรรมแล้ว สิ่งที่สำคัญมากคือการทำ “Living Note” เพื่อระบุรายละเอียดทรัพย์สิน หนี้สิน รหัสผ่านบัญชีต่างๆ กุญแจเซฟ และตำแหน่งที่เก็บเอกสาร

5 สิ่งที่ไม่ควรทำ

❌ 1. ไม่ควรแบ่งทรัพย์สินแบบกรรมสิทธิ์รวมในพินัยกรรม

ห้าม “ยกอสังหาริมทรัพย์ให้เป็นกรรมสิทธิ์รวม” แก่พี่น้องหลายคนเด็ดขาด เพราะจะนำไปสู่ความขัดแย้งและการทะเลาะกันในอนาคต (เช่น คนหนึ่งต้องการขาย อีกคนไม่ต้องการขาย) ควรแบ่งทรัพย์สินให้ชัดเจน หรือใช้การจับฉลากแทน

❌ 2. ไม่ควรโอนทรัพย์สินให้ผู้เยาว์ที่อายุน้อยเกินไป

ไม่ควรโอนหุ้นหรือทรัพย์สินให้ลูกที่อายุยังน้อยมาก (เช่น 5 ขวบ) เพราะหากมีความจำเป็นต้องขายหรือบริหารจัดการทรัพย์สินนั้น จะต้องขออนุญาตจากศาล ซึ่งเป็นกระบวนการที่ยุ่งยากและใช้เวลานาน

❌ 3. ไม่ควรปกปิดข้อมูลสุขภาพเมื่อทำประกัน

เมื่อซื้อประกันสุขภาพหรือประกันชีวิต ไม่ควรปกปิดข้อมูลด้านสุขภาพ เพราะหากมีการตรวจพบภายหลัง บริษัทประกันอาจยกเลิกสัญญาได้ การซื้อประกันขณะที่ร่างกายยังแข็งแรงเป็นสิ่งจำเป็น

❌ 4. ไม่ควรโอนทรัพย์สินให้ผู้ที่ไม่ใช่ทายาทตามสายโลหิตโดยไม่มีเหตุผลทางธรรมจรรยา

การให้ทรัพย์สินแก่บุคคลที่ไม่ได้อยู่ในสายโลหิตหรือไม่ได้อยู่ในเงื่อนไขตามประเพณี/ศีลธรรม อาจถูกเรียกเก็บภาษีการให้ในอัตราที่สูงถึง 10% หรือ 35%

❌ 5. ไม่ควรวางแผนโดยขาดมิติทางกฎหมาย

โดยเฉพาะ “นักวางแผนการเงิน” ไม่ควรให้คำปรึกษาที่มุ่งเน้นแต่ผลตอบแทน (Return) เท่านั้น แต่ต้องเข้าใจโครงสร้างทางกฎหมายและมิติอื่นๆ ของการบริหารความมั่งคั่งอย่างลึกซึ้ง (Holistic) เพื่อให้ลูกค้ารู้สึกไว้วางใจ

สุดท้าย ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ ยังได้แนะนำตำรา “สูตรสำเร็จธุรกิจครอบครัวไทย ความยั่งยืน” (ที่ท่านใช้เวลาเขียน 22 ปี) ซึ่งบรรจุองค์ความรู้ด้านโครงสร้าง กฎหมาย และธรรมนูญครอบครัว ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับที่ปรึกษาการเงินทุกคน สามารถหาซื้อมาอ่านเพิ่มเติมกันได้